- Διαβάστε προσεκτικά το σενάριο και παρατηρήστε τις εικόνες που το συνοδεύουν.
- Απαντήστε σε όλες τις ερωτήσεις που ακολουθούν.
- Για κάθε ερώτηση, μπορείτε να ελέγξετε την απάντησή σας πατώντας το αντίστοιχο κουμπί.
- Μπορείτε να μεγεθύνετε τις εικόνες πατώντας το εικονίδιο του μεγεθυντικού φακού.
- Στο τέλος, μπορείτε να εκτυπώσετε τη σελίδα με τις απαντήσεις σας.
Σενάριο
Σε έναν κόσμο όπου ο παγκόσμιος πληθυσμός αναμένεται να ξεπεράσει τα 9 δισεκατομμύρια μέχρι το 2050, η εξασφάλιση επαρκούς και θρεπτικής τροφής αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις της ανθρωπότητας. Η κλιματική αλλαγή επιδεινώνει το πρόβλημα, προκαλώντας ακραία καιρικά φαινόμενα, όπως παρατεταμένες ξηρασίες και πλημμύρες, που καταστρέφουν τις καλλιέργειες και μειώνουν τη γεωργική παραγωγή. Οι παραδοσιακές μέθοδοι καλλιέργειας, αν και δοκιμασμένες στον χρόνο, συχνά δεν επαρκούν για να αντιμετωπίσουν αυτές τις νέες συνθήκες.
Σε αυτό το πλαίσιο, η επιστήμη της γενετικής μηχανικής προσφέρει μια εναλλακτική προσέγγιση. Οι επιστήμονες έχουν αναπτύξει τεχνικές για την τροποποίηση του γενετικού υλικού (DNA) των φυτών, δημιουργώντας τους λεγόμενους Γενετικώς Τροποποιημένους Οργανισμούς (ΓΤΟ). Η διαδικασία αυτή περιλαμβάνει τον εντοπισμό ενός συγκεκριμένου γονιδίου σε έναν οργανισμό (π.χ. ένα βακτήριο που επιβιώνει σε ξηρά περιβάλλοντα) το οποίο προσδίδει ένα επιθυμητό χαρακτηριστικό, όπως η ανθεκτικότητα στην ξηρασία. Στη συνέχεια, αυτό το γονίδιο απομονώνεται και εισάγεται στο DNA ενός καλλιεργούμενου φυτού, όπως το καλαμπόκι ή το ρύζι. Το αποτέλεσμα είναι μια νέα ποικιλία φυτού που διαθέτει πλέον το επιθυμητό χαρακτηριστικό, επιτρέποντάς του να αναπτύσσεται σε συνθήκες που θα ήταν καταστροφικές για τις συμβατικές ποικιλίες.
Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι το «Χρυσό Ρύζι» (Golden Rice), το οποίο έχει τροποποιηθεί γενετικά ώστε να παράγει β-καροτένιο, μια πρόδρομη ουσία της βιταμίνης Α. Η έλλειψη βιταμίνης Α αποτελεί σοβαρό πρόβλημα δημόσιας υγείας σε πολλές αναπτυσσόμενες χώρες, οδηγώντας σε τύφλωση και αυξημένη ευπάθεια σε ασθένειες, ειδικά στα παιδιά. Το Χρυσό Ρύζι σχεδιάστηκε ως μια λύση για την καταπολέμηση αυτού του φαινομένου, παρέχοντας μια βασική θρεπτική ουσία μέσω της καθημερινής διατροφής.
Παρά τις δυνατότητες αυτές, η χρήση των ΓΤΟ αποτελεί αντικείμενο έντονης δημόσιας συζήτησης. Οι υποστηρικτές τους τονίζουν τα οφέλη, όπως η αύξηση της παραγωγής, η μείωση της χρήσης φυτοφαρμάκων (σε περιπτώσεις φυτών ανθεκτικών στα έντομα) και η βελτίωση της θρεπτικής αξίας των τροφίμων. Από την άλλη πλευρά, εκφράζονται ανησυχίες για τις πιθανές μακροπρόθεσμες επιπτώσεις στην ανθρώπινη υγεία και το περιβάλλον. Ερωτήματα όπως η πιθανότητα μεταφοράς των τροποποιημένων γονιδίων σε άγρια φυτά, η ανάπτυξη ανθεκτικότητας στα ζιζάνια και τα έντομα, καθώς και οι πιθανές αλλεργικές αντιδράσεις, βρίσκονται στο επίκεντρο του επιστημονικού και κοινωνικού διαλόγου. Η κατανόηση της επιστήμης πίσω από τους ΓΤΟ, αλλά και η κριτική αξιολόγηση των δεδομένων και των επιχειρημάτων από όλες τις πλευρές, είναι απαραίτητη για τη διαμόρφωση μιας τεκμηριωμένης άποψης.
Ερώτηση 1
Παρατηρήστε την Εικόνα 1 που περιγράφει τη διαδικασία της γενετικής τροποποίησης. Ποιος είναι ο κύριος ρόλος του πλασμιδίου σε αυτή τη διαδικασία;
Ερώτηση 2
Το σενάριο και η Εικόνα 2 παρουσιάζουν ένα ισχυρό επιχείρημα υπέρ της χρήσης γενετικώς τροποποιημένου καλαμποκιού ανθεκτικού στην ξηρασία. Ωστόσο, ένας επιστήμονας που μελετά την τοπική βιοποικιλότητα εκφράζει την ανησυχία ότι «η μαζική καλλιέργεια αυτού του ΓΤΟ καλαμποκιού μπορεί να οδηγήσει σε απρόβλεπτες οικολογικές συνέπειες». Βασιζόμενοι στις πληροφορίες του σεναρίου, διατυπώστε ένα πιθανό επιστημονικό επιχείρημα που θα μπορούσε να υποστηρίξει την ανησυχία του επιστήμονα. Αιτιολογήστε την απάντησή σας.
Ρουμπρίκα Αξιολόγησης
Πλήρης Απάντηση (2 βαθμοί): Η απάντηση αναφέρει έναν εύλογο οικολογικό κίνδυνο (π.χ. μεταφορά γονιδίων σε άγρια είδη, δημιουργία "υπερ-ζιζανίων", επίδραση στην τροφική αλυσίδα) και παρέχει σαφή και λογική αιτιολόγηση.
Μερική Απάντηση (1 βαθμός): Η απάντηση αναφέρει έναν πιθανό οικολογικό κίνδυνο, αλλά η αιτιολόγηση είναι ελλιπής, γενική ή ασαφής.
Μη Αποδεκτή Απάντηση (0 βαθμοί): Η απάντηση είναι άσχετη, λανθασμένη, αφορά την ανθρώπινη υγεία αντί για το οικοσύστημα, ή δεν υπάρχει απάντηση.
Ερώτηση 3
Μελετήστε την Εικόνα 3, η οποία δείχνει τα αποτελέσματα μιας 20ετούς μελέτης που συνέκρινε τη συμβατική καλλιέργεια βαμβακιού με τη γενετικώς τροποποιημένη (ΓΤ) καλλιέργεια βαμβακιού, ανθεκτικού στα έντομα. Ποιες από τις παρακάτω δηλώσεις υποστηρίζονται ΑΠΟΚΛΕΙΣΤΙΚΑ από τα δεδομένα του γραφήματος; (Επιλέξτε όλες τις σωστές απαντήσεις)
