Οδηγίες
Διαβάστε προσεκτικά τα κείμενα και παρατηρήστε τις εικόνες. Χρησιμοποιήστε τις καρτέλες για να πλοηγηθείτε μεταξύ των κειμένων. Απαντήστε σε όλες τις ερωτήσεις που ακολουθούν. Για κάθε ερώτηση, μπορείτε να ελέγξετε την απάντησή σας. Καλή επιτυχία!
Κείμενο 1: Ο Κόκκινος Πλανήτης - Ένα Ταξίδι στον Χρόνο
Από την αρχαιότητα, ο πλανήτης Άρης αιχμαλώτιζε την ανθρώπινη φαντασία. Το χαρακτηριστικό κοκκινωπό του χρώμα, ορατό με γυμνό μάτι στον νυχτερινό ουρανό, οδήγησε πολλούς πολιτισμούς να τον συνδέσουν με τον πόλεμο και το αίμα. Οι αρχαίοι Έλληνες του έδωσαν το όνομα του θεού του πολέμου, Άρη, μια ονομασία που υιοθετήθηκε και από τους Ρωμαίους (Mars). Αυτή η απόχρωση οφείλεται στην υψηλή περιεκτικότητα του επιφανειακού του εδάφους σε οξείδιο του σιδήρου, κοινώς γνωστό ως σκουριά.
Η επιστημονική παρατήρηση του Άρη ξεκίνησε με την εφεύρεση του τηλεσκοπίου τον 17ο αιώνα. Ο Γαλιλαίος ήταν από τους πρώτους που τον παρατήρησαν, αλλά οι λεπτομέρειες της επιφάνειάς του παρέμεναν θολές. Τον 19ο αιώνα, αστρονόμοι όπως ο Giovanni Schiaparelli σχεδίασαν χάρτες του Άρη, αποτυπώνοντας γραμμικές δομές που ονόμασε "canali" (κανάλια). Η λέξη μεταφράστηκε λανθασμένα στα αγγλικά ως "canals" (τεχνητές διώρυγες), πυροδοτώντας για δεκαετίες θεωρίες για την ύπαρξη ενός προηγμένου πολιτισμού που προσπαθούσε να μεταφέρει νερό από τους πόλους στον ξηρό ισημερινό.
Σήμερα, γνωρίζουμε ότι ο Άρης είναι ένας ψυχρός, ερημικός κόσμος με μια εξαιρετικά αραιή ατμόσφαιρα, αποτελούμενη κυρίως από διοξείδιο του άνθρακα. Η ατμοσφαιρική πίεση στην επιφάνειά του είναι λιγότερο από το 1% της γήινης, καθιστώντας αδύνατη την ύπαρξη υγρού νερού για μεγάλα χρονικά διαστήματα. Ωστόσο, οι πολικοί πάγοι, που αποτελούνται από παγωμένο νερό και διοξείδιο του άνθρακα (ξηρός πάγος), και οι γεωλογικές ενδείξεις από αποξηραμένες κοίτες ποταμών και λίμνες, αποκαλύπτουν ότι στο μακρινό παρελθόν, ο Άρης ήταν ένας πολύ διαφορετικός πλανήτης: θερμότερος, με πυκνότερη ατμόσφαιρα και άφθονο υγρό νερό στην επιφάνειά του. Αυτή η διαπίστωση τον καθιστά τον κύριο υποψήφιο στο ηλιακό μας σύστημα για την αναζήτηση ιχνών αρχαίας εξωγήινης ζωής.
Κείμενο 2: Η Σύγχρονη Εποχή της Εξερεύνησης
Η διαστημική εποχή μετέτρεψε τον Άρη από ένα μακρινό σημείο φωτός σε έναν κόσμο που μπορούμε να εξερευνήσουμε από κοντά. Από τη δεκαετία του 1960, δεκάδες ρομποτικές αποστολές έχουν σταλεί από διάφορες χώρες, με τις ΗΠΑ (NASA), τη Σοβιετική Ένωση/Ρωσία, την Ευρώπη (ESA) και πιο πρόσφατα την Κίνα και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα να πρωτοστατούν. Οι πρώτες αποστολές, όπως η Mariner 4 το 1965, μας έδωσαν τις πρώτες κοντινές εικόνες ενός πλανήτη γεμάτου κρατήρες, διαψεύδοντας τις φαντασιώσεις για προηγμένους πολιτισμούς.
Η πολυπλοκότητα των αποστολών αυξήθηκε εκθετικά. Από απλές πτήσεις κοντά στον πλανήτη (flybys), περάσαμε σε δορυφόρους σε τροχιά (orbiters) που χαρτογραφούν την επιφάνεια και αναλύουν την ατμόσφαιρα, και σε στατικές προσεδαφίσεις (landers) που μελετούν τη γεωλογία σε ένα σημείο. Η μεγάλη επανάσταση, όμως, ήρθε με τα οχήματα εξερεύνησης (rovers). Οχήματα όπως το Sojourner, τα δίδυμα Spirit και Opportunity, και τα πιο πρόσφατα και εξελιγμένα Curiosity και Perseverance, λειτουργούν ως κινητά γεωλογικά εργαστήρια. Αναλύουν πετρώματα, μελετούν το κλίμα και, κυρίως, αναζητούν χημικά «αποτυπώματα» που θα μπορούσαν να υποδηλώνουν την ύπαρξη μικροβιακής ζωής στο παρελθόν. Το Perseverance, για παράδειγμα, συλλέγει δείγματα πετρωμάτων τα οποία προγραμματίζεται να επιστραφούν στη Γη από μελλοντική αποστολή, για πρώτη φορά στην ιστορία.
Ο απώτερος στόχος, ωστόσο, παραμένει η αποστολή ανθρώπων στον Άρη. Ένα τέτοιο εγχείρημα αποτελεί μια τεράστια τεχνολογική και οικονομική πρόκληση. Οι αστροναύτες θα πρέπει να αντιμετωπίσουν ένα ταξίδι μηνών, την έκθεση σε υψηλά επίπεδα κοσμικής ακτινοβολίας, τις ακραίες θερμοκρασίες και την ανάγκη να ζήσουν και να εργαστούν σε ένα εντελώς εχθρικό περιβάλλον. Παρά τις δυσκολίες, τόσο οι κρατικές διαστημικές υπηρεσίες όσο και ιδιωτικές εταιρείες, όπως η SpaceX, αναπτύσσουν ήδη τις τεχνολογίες που θα κάνουν αυτό το ιστορικό άλμα της ανθρωπότητας πραγματικότητα, ίσως και μέσα στις επόμενες δεκαετίες. Η προοπτική να γίνουμε ένα πολυπλανητικό είδος δεν είναι πλέον επιστημονική φαντασία, αλλά ένας ορατός και συναρπαστικός στόχος.
Εικόνα 1: Γη vs Άρης
Εικόνα 2: Αποστολές στον Άρη
Εικόνα 3: Βάση στον Άρη
Ερώτηση 1
Σύμφωνα με το Κείμενο 1, ποιος είναι ο κύριος λόγος που ο πλανήτης Άρης έχει κοκκινωπό χρώμα;
Ερώτηση 2
Συνδυάζοντας πληροφορίες από το Κείμενο 1 και την Εικόνα 1, γιατί η αναζήτηση ιχνών αρχαίας ζωής στον Άρη επικεντρώνεται σε περιοχές όπου υπήρχε νερό;
Ερώτηση 3
Ο χρονολογικός άξονας στην Εικόνα 2 δείχνει μια εξέλιξη στις αποστολές στον Άρη. Ποια στοιχεία από το Κείμενο 2 υποστηρίζουν τον ισχυρισμό ότι η πολυπλοκότητα αυτών των αποστολών «αυξήθηκε εκθετικά»;
Ερώτηση 4
Ο συγγραφέας του Κειμένου 2 εκφράζει αισιοδοξία για το μέλλον της ανθρώπινης παρουσίας στον Άρη. Ποια από τις παρακάτω φράσεις του κειμένου αποκαλύπτει καλύτερα αυτόν τον αισιόδοξο τόνο;
Ερώτηση 5
Παρατηρώντας την καλλιτεχνική απεικόνιση της ανθρώπινης βάσης (Εικόνα 3) και λαμβάνοντας υπόψη τις προκλήσεις που αναφέρονται στα δύο κείμενα (π.χ. αραιή ατμόσφαιρα, ακτινοβολία, ακραίες θερμοκρασίες), ποια πιστεύεις ότι θα ήταν η μεγαλύτερη *μη τεχνική* (π.χ. ψυχολογική, κοινωνική) πρόκληση για τους πρώτους ανθρώπους που θα ζήσουν στον Άρη; Αιτιολόγησε την απάντησή σου.